(اثر مورد تشویق از طرف دبیرخانه دین پژوهان کشور در سال ۱۳۸۴)
گرچه از نگاه دینی، زندگی حقیقی، در سرای آخرت تحقق می یابد و به گفته قرآن : «زندگی دنیا، جز سرگرمی و بازیچه نیست و بی تردید زندگی حقیقی تنها در سرای آخرت است.» ولی باز از نگاه قرآنی، چگونگی زندگی انسان از جمله نحوه دخل و خرج او، تأثیری گریز ناپذیر و حتمی بر چگونگی حیات جاویدان او در سرای آخرت دارد : «و هر کس در این جهان کور باشد، در آخرت هم کور و گمراه تر خواهد بود.»
بر همین اساس است که می توان چگونگی مصرف و هزینه کردن اموال را از مباحث مهم دینی نیز محسوب کرد. به بیان دیگر، این موضوع از ابعاد و زوایای گوناگون مانند جایگاه مصرف در دانش اقتصاد، پیوند مصرف با تولید، تأثیر فرهنگ، اخلاق و آداب اجتماعی بر مصرف و &#۸۲۳۰; قابل طرح و بررسی است، ولی با توجه به شکل پذیری رفتار فردی و اجتماعی مردم از دین و تأثیر ملموس و انکار ناپذیر آموزه های دینی بر کم و کیف مصرف، بررسی و کاویدن آن از این نگاه نیز دارای اهمیت فراوان است. این پژوهش بر آن است موضوع یاد شده را بر اساس نصوص معتبر دینی و با نگاهی نو و فراگیر و منطبق بر نیازها و واقعیات زمانه مورد تحلیل و بررسی قرار دهد.
در سیر مباحث، از یک سو، آیات و روایات و به طور کلی آموزه های دینی، مورد تجزیه، تحلیل و سپس استفاده قرار خواهند گرفت و از سوی دیگر، دیدگاه های کارشناسان در عرصه های گوناگون و واقعیات ارائه شده از سوی ایشان بیان خواهد شد. از این رو باید روش و شیوه تحقیق در این پژوهش را تلفیقی از شیوه های کتابخانه ای، میدانی و توصیفی دانست.
گفتنی است بخش ها و فصل های مختلف کتاب، پیوندی وثیق با منابع و مباحث فقهی دارد و طبیعی است در این عرصه، به شیوه رایج در استنباطات حوزوی و فقه جواهری توجه خواهد شد.
در چینش و تنظیم مباحث، در ابتدا به کلیاتی پرداخته می شود که نسبت به جنبه های گوناگون موضوع، عمومیت دارد و می توان به عنوان مدخل به آن نگریست. سپس موضوع از نگاه فردی مورد توجه قرار گرفته و ابعاد گوناگون آن بررسی می شود. سرانجام مباحث با رویکرد اجتماعی و دولتی دنبال خواهد شد.
فهرست مباحث کتاب عبارت است از :
سرآغاز
ضرورت بحث
پیشینه بحث
روش پژوهشی در این بحث
چینش مباحث
بخش نخست: کلیات
چیستی مصرف
ضرورت تدبیر در امر مصرف
ضرورت نگاه دینی به امر مصرف
پیشوایان دین و مقوله مصرف
مصرف و پدیده اسراف
اسراف فردی و اسراف فرافردی
اعتدال چیست؟
نقش عرف در تعیین الگوی مصرف
مصارف فردی و مصارف دولتی
بخش دوم: مصارف فردی
فصل ۱) مصارف خوراکی
مقدمه
ضابطه کلی در مقدار و چگونگی خوراک
بررسی حدیث «لیس فی الطعام سرف»
مصارف ممنوع
مصارف اضطراری
جمع بندی
فصل ۲) مصارف بهداشتی
مقدمه
دارو و درمان
برخی از توصیه های بهداشتی
مصرف آب
نگاه دینی به آب
مسئله وضوی شاداب
شیوه های صرفه جویی در مصرف آب
جمع بندی
فصل ۳) مصارف حقوقی
کابین
هزینه همسر
هزینه فرزندان و والدین
هزینه دیگر خویشان
هزینه نگهداری حیوان
رد مظالم
جمع بندی
فصل ۴) مصارف اخلاقی
مقدمه
جود و سخاوت و اندازه آن
ایثارگری در مال و ثروت، آری یا خیر؟
میهمان داری
پذیرایی از مصیبت دیدگان و صاحبان عزا
کمک به گدایان و مسئله تکدی گری
جمع بندی
فصل ۵) مصرف انرژی
مقدمه
مصرف برق و اسراف فرافردی
پاسخ به یک پرسش
چند استثنا
برخی توصیه ها برای صرفه جویی در مصرف برق
مصرف گاز
مصرف گاز و مسئله حفظ جان
برخی توصیه ها در زمینه مصرف بهینه گاز
الف- بایدها
ب- نبایدها
جمع بندی
فصل ۶) هزینه های مسکن
مقدمه
اسلام و خانه وسیع
پاسخ به یک پرسش در این باب
اسلام و آپارتمان نشینی
ویژگی های مسکن مطلوب
جمع بندی
فصل ۷) مصارف پوششی
مقدمه
الف- اندازه پوشش
- اندازه پوشش بانوان در برابر مردان نا محرم
پوشش مو
موضوع چادر
- اندازه پوشش زنان پیر و سالخورده
- اندازه پوشش دختران نابالغ
پوشش و مسئله اسراف
لباس شهرت
ب- رنگ پوشش
سفید، رنگ برتر
جمع بندی
فصل ۸) مصارف رفاهی
اسلام و رفاه
آیا مطلوب بودن رفاه با دعوت به زهد سازگار است؟
برخورداری از رفاه یا بهره مندی به اندازه کفاف؟
جمع بندی
فصل ۹) مصارف تفریحی
تفریح و تفرج از نگاه دین
پاسخ به یک پرسش
اندازه شادی و تفریح
چگونگی استفاده از وقت
- وقت و عبادت
- وقت و معیشت
- وقت و تلذذ
وقت و مطالعه
وقت و خواب
جمع بندی
فصل ۱۰) مصارف آرایشی و تجملی
مقدمه
وضعیت بحرانی آرایش در جامعه امروز ما
اندازه مورد قبول آرایش
استعمال عطر و اندازه آن
جمع بندی
فصل ۱۱) مصارف تشریفاتی
مقدمه
ولیمه و موارد آن در روایات
- ولیمه عروسی
- ولیمه به دنیا آمدن فرزند
- ولیمه بازگشت از سفر
۴و۵. ولیمه ختنه کردن فرزند و خرید خانه
ولیمه در دیگر موارد
ولیمه جشن تولد
اندازه ولیمه
عقیقه
بزرگداشت مردان
جمع بندی
بخش سوم: مصارف دولتی
معیارهایی که باید در مصارف دولتی مورد توجه قرار گیرد
- عدالت ورزی در تخصیص امکانات و توزیع درآمدها
- پیشداشت منافع توده مردم بر مصالح خواص
- نگاه ویژه و راهبردی به امر آموزش و پرورش
- اهتمام ویژه به فرهنگ جامعه
- رعایت اصل توازن در مصرف
- پرهیز از هزینه ها و تشریفات غیر ضروری
نتیجه گیری
چکیده
بخش چهارم: فهرست ها
آیات
روایات
کَسان
کتاب ها و نشریه ها
جاها
کتاب نامه
شناسنامه کتاب :
مؤلف : آیت الله دکتر علی اکبر کلانتری (مدرس حوزه علمیه و عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز)
ناشر : موسسه بوستان کتاب قم
لیتوگرافی و چاپ : چاپخانه موسسه بوستان کتاب
سال نشر : ۱۳۸۴
رده بندی کنگره : ۵ الف ۸ ک/۲۵۲ BP
قطع کتاب : وزیری
تعداد صفحات : ۳۸۰ صفحه
نشانی دفتر مرکزی مؤسسه بوستان کتاب :
قم، خیابان شهدا (صفائیه)، صندوق پستی: ۹۱۷/۳۷۱۸۵
تلفن : ۷- ۷۷۴۲۱۵۵ (۰۲۵۱) ، نمابر : ۷۷۴۲۱۵۴ (۰۲۵۱)
تلفن پخش : ۷۷۴۳۴۲۶ (۰۲۵۱)